Yapay zekanın aktüel durumunu açıklayan 12 grafik

Stanford Üniversitesi tarafından hazırlanan 2026 AI Index raporu, yapay zeka ekosisteminin geldiği noktayı kapsamlı bilgilerle ortaya koyuyor. 400 sayfayı aşan çalışma yatırım trendlerinden teknik performans ölçümlerine, kamuoyu algısından altyapı kapasitesine kadar geniş bir bilgi setine dayanıyor.

Rapora nazaran yapay zeka modellerinin kabiliyetleri süratle artmaya devam ederken bölüme yönelik toplumsal reaksiyonlar de birebir ölçüde karmaşık bir tablo çiziyor. Bilhassa ABD’de birtakım mahallî idarelerin yeni bilgi merkezi projelerine yönelik kısıtlamalar yahut büsbütün yasaklayıcı adımlar atmaya başlaması bu tansiyonun en somut göstergelerinden biri olarak öne çıkıyor. Öte yandan OpenAI ve Anthropic üzere büyük şirketlerin halka arz sürecine yaklaşması, kesimdeki ekonomik büyümenin ivmesini gözler önüne seriyor.

ABD model üretiminde liderliğini sürdürüyor

Raporda dikkat çeken en kıymetli başlıklardan biri, yapay zeka modellerinin global üretim dağılımı oldu. Bilgilere nazaran ABD merkezli kuruluşlar 2025 yılında 50 “dikkate değer” yapay zeka modeli yayımladı. Bu sayı, ABD’nin alandaki uzun periyodik liderliğini koruduğunu gösteriyor.

Bununla birlikte Çin’in de süratle ortayı kapattığı belirtiliyor. Model üretiminde rekabet giderek daha çift kutuplu bir yapıya evrilirken, akademik ve kamu kurumlarının hissesi ise hayli hudutlu kalıyor. 2025 bilgilerine nazaran dikkat cazip modellerin 87’si sanayi kaynaklı kuruluşlardan gelirken, sadece 7 model başka kaynaklardan (akademi yahut kamu) üretildi.

Bu eğilim, yapay zeka geliştirme süreçlerinin büyük ölçüde özel kesimin denetimine geçtiğini ortaya koyuyor. 2015 yılında sanayinin hissesi yüzde 50’nin altındayken, 2003’te neredeyse yok denecek düzeydeydi. Bugün ise bu oran yüzde 90’ın üzerine çıkmış durumda.

Çin robotikte güçlü

Yapay zeka model üretiminde ABD öne çıkarken, fizikî otomasyon tarafında tablo farklı bir istikamet izliyor. Milletlerarası Robotik Federasyonu bilgilerine nazaran Çin, endüstriyel robot kurulumunda açık orta lider pozisyonda.

2024 yılı prestijiyle Çin’de 295.000 endüstriyel robot konseyimi gerçekleştirildi. Tıpkı devirde Japonya yaklaşık 44.500, ABD ise 34.200 robot kurulumuyla listenin gerisinde kaldı. Bu fark, üretim otomasyonu ve sanayi robotikleşmesi alanında Çin’in stratejik üstünlüğünü güçlendirdiğini ortaya koyuyor.

Küresel hesaplama gücü rekor süratle artıyor

Rapordaki en dikkat alımlı göstergelerden biri de yapay zeka için kullanılan toplam hesaplama gücündeki artış oldu. EpochAI tarafından hazırlanan tahlillere nazaran dünya genelindeki yapay zeka hesaplama kapasitesi, 2022’den bu yana her yıl ortalama 3,3 kat artış gösterdi.

2021’den bu yana bakıldığında toplam kapasite yaklaşık 30 kat büyümüş durumda. Bu büyümenin merkezinde ise büyük ölçüde Nvidia’nın GPU ekosistemi bulunuyor. Bilgilere nazaran global yapay zeka hesaplama kapasitesinin yüzde 60’ından fazlası Nvidia donanımlarına dayanıyor.

Yapay zekanın çevresel maliyeti büyüyor

Stanford AI Index raporunun en tartışmalı başlıklarından biri de büyük lisan modellerinin (LLM) çevresel etkileri oldu. Bilhassa model eğitimi sırasında ortaya çıkan karbon emisyonları, evvelki yıllara kıyasla önemli artış göstermiş durumda.

Rapora nazaran en yeni jenerasyon büyük ölçekli modellerin eğitimi, örneğin xAI tarafından geliştirilen Grok 4 üzere sistemler, 72.000 tonun üzerinde karbon muadili emisyon üretebiliyor. Bu paha, evvelki yıllarda kestirim edilen düzeylerin epeyce üzerinde.

Karşılaştırma yapmak gerekirse OpenAI’nin GPT-4 modeli için bu bedel 5.184 ton, Meta’nın Llama 3.1 405B modeli için ise 8.930 ton olarak hesaplanmıştı.

Sadece eğitim süreci değil, model kullanım basamağındaki enerji tüketimi de yükseliş eğiliminde. Farklı modeller ortasında önemli verimlilik farkları bulunurken, en verimsiz sistemlerin emisyonlarının en verimli modellere kıyasla 10 kat daha yüksek olduğu belirtiliyor. Örneğin DeepSeek V3 modelinin orta uzunluktaki bir sorgu sırasında yaklaşık 23 watt tükettiği, Claude 4 Opus’un ise yaklaşık 5 watt düzeyinde kaldığı raporda yer alıyor.

Ancak bu bilgiler varsayımlara dayandırılıyor. Münasebetiyle tüketim ve emisyon bilgileri daha düşük yahut daha yüksek olabilir. Çünkü Epoch AI’ın bağımsız tahlilleri, Grok 4 için emisyonların 140.000 tona kadar çıkabileceğini öne sürüyor.

Performans hudutları süratle aşılıyor

Yapay zeka modellerinin teknik performansında son yıllarda yaşanan ilerleme, Stanford datalarına nazaran giderek hızlanıyor. Bilhassa çok modlu modeller (multimodal LLM’ler), yeni oluşturulan benchmark testlerinde kısa müddette insan performansına yaklaşmayı hatta birtakım alanlarda aşmayı başarıyor.

Raporda dikkat çekilen iki kıymetli test olan OSWorld ve SWE-Bench Verified, casus tabanlı yapay zeka sistemlerinin bilgisayar kullanımı ve yazılım geliştirme kabiliyetlerini ölçüyor. Bu alanlarda eğrinin hayli dik bir halde yükseldiği görülüyor.

Daha karmaşık değerlendirmelerden biri olan “Humanity’s Last Exam” ise model gelişiminin suratını daha net ortaya koyuyor. 2025 raporunda en güzel model olan OpenAI o1 sadece yüzde 8,8 başarı oranına ulaşabilmişti. Lakin sonraki gelişmelerle bu oran yüzde 38,3 düzeyine yükseldi. Nisan 2026 prestijiyle ise en güçlü modellerin, örneğin Anthropic Claude Opus 4.6 ve Google Gemini 3.1 Pro’nun yüzde 50’nin üzerine çıktığı belirtiliyor.

Donanım dünyasından aşina olduğumuz üzere benchmark sonuçlarının her vakit gerçek dünya performansını yansıtmadığını da vurgulamak gerek.

Tıpta yapay zeka kullanımı süratle yayılıyor

Yapay zekanın tesirinin en süratli hissedildiği alanlardan biri de sağlık sektörü oldu. Bilhassa ilaç geliştirme ve biyomedikal araştırmalarda AI kullanımına yönelik akademik çalışmalar son yıllarda kıymetli bir artış gösterdi.

Rapora nazaran ilaç keşfi alanındaki yayın sayısı son iki yılda iki kattan fazla artarken, çok modlu biyomedikal yapay zeka üzerine yapılan çalışmaların sayısı da 2,7 kat yükseldi. Bu sistemler, tıbbi imajlar ile metin tabanlı dataları birlikte tahlil ederek daha kapsamlı teşhis ve araştırma süreçlerine katkı sağlıyor.

LLM’ler analog saati okuyamıyor

Yapay zeka modelleri kimi alanlarda süratle ilerleme kaydederken günlük ve kolay görünen kimi vazifelerde tıpkı başarıyı gösteremiyor. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri, analog saat okuma becerisi olarak öne çıkıyor.

ClockBench isimli kıymetlendirme setine nazaran, multimodal büyük lisan modellerinin analog saat üzerindeki vakti gerçek okuma performansı epey sonlu kalıyor. Testlerde en yüksek skoru elde eden model OpenAI’ın GPT-5.4’ü bile sırf yüzde 50,6 doğruluk oranına ulaşabiliyor. Bu oran, modelin gerçek ve yanlış yanıt verme ihtimalinin neredeyse eşit olduğunu ortaya koyuyor.

Diğer modellerde tablo daha da zayıf. Anthropic tarafından geliştirilen Claude Opus 4.6, tıpkı testte sadece yüzde 8,9 doğruluk gösterebildi. Farklı olan nokta ise bu modelin daha karmaşık birtakım benchmark testlerinde üst sıralarda yer alması.

Yapay zeka yatırımlarında tarihi zirve

Raporda dikkat çeken bir başka başlık ise global yapay zeka yatırımlarındaki sert yükseliş oldu. AI analitik şirketi Quid datalarına nazaran 2025 yılı, yapay zeka kesiminde şimdiye kadarki en yüksek yatırım düzeyine ulaşıldığı yıl olarak kayda geçti.

Toplam yatırım hacmi 581 milyar doları aşarak rekor kırdı. Bu sayı, 2024 yılında harcanan 253 milyar doların iki katından fazla. Tıpkı vakitte 2021’de kaydedilen evvelki rekor olan 360 milyar doları da değerli ölçüde geride bırakmış durumda. 2026’da 700 milyar dolar civarında olması bekleniyor.

Yazılım dünyasında yapay zeka tesiri süratle yayılıyor

GitHub üzerindeki bilgilere nazaran yapay zeka ile ilgili projelerin sayısı 2025 yılı prestijiyle 5,58 milyona ulaştı.

Bu sayı, 2020’ye kıyasla yaklaşık beş katlık bir artış manasına gelirken, 2024’e nazaran de yüzde 23,7’lik bir yükseliş gösteriyor. Kıymetli bir ayrıntı olarak, bu artışın sırf düşük kaliteli yahut yapay zeka tarafından üretilmiş projelerden kaynaklanmadığı belirtiliyor.

Akademik üretimde yapay zeka patlaması

Yapay zeka alanındaki akademik üretim de emsal bir ivme sergiliyor. Bilgisayar bilimleri alanındaki yapay zeka yayınlarının sayısı son on yılda 102 binden 258 bine yükseldi.

Bu yayınların yüzde 68’inden fazlası üniversitelerden geliyor. Devlet kurumlarının hissesi yaklaşık yüzde 11,5, özel bölümün hissesi ise yüzde 12,5 düzeyinde. Bilhassa makine tahsili, bilgisayarlı görü ve üretken yapay zeka alanlarındaki çalışmalar büyümenin ana motorları olarak öne çıkıyor.

İş gücü üzerindeki tesiri belirsizliğini koruyor

Yapay zekanın iş gücü piyasasına tesiri, raporun en tartışmalı başlıklarından biri olarak dikkat çekiyor. Bilhassa yazılım geliştiriciler ve müşteri dayanak çalışanları üzere otomasyona açık mesleklerde, giriş düzeyi durumlarda besbelli bir düşüş gözlemleniyor.

Buna rağmen orta ve üst seviye çalışanlarda istihdamın büyük ölçüde korunduğu yahut birtakım alanlarda arttığı görülüyor. Lakin bu tabloyu sadece yapay zekaya bağlamak mümkün değil. Rapor, genel ekonomik şartların da istihdam dinamiklerini etkilediğini ve işsizlik oranlarının birçok bölümde yükselişte olduğunu vurguluyor.

Dikkat cazip bir diğer data ise, yapay zekaya en fazla maruz kalan mesleklerde işsizlik artışının, daha az maruz kalan mesleklere kıyasla daha düşük olması. Bu durum, yapay zekanın iş gücü üzerindeki tesirinin sanıldığından daha karmaşık olduğunu ortaya koyuyor.

Bakış açısı global ölçekte yumuşuyor

Kamuoyu araştırmaları, yapay zekaya yönelik algının son yıllarda hafif de olsa olumlu istikamette değiştiğini gösteriyor. Ipsos tarafından yapılan ankete nazaran katılımcıların yüzde 59’u yapay zekanın yararlarının zararlarından fazla olduğunu düşünüyor. Bu oran 2024’te yüzde 55 düzeyindeydi.

Katılımcıların yüzde 68’i ise yapay zeka hakkında uygun seviyede bilgi sahibi olduğunu belirtiyor. Öte yandan, teknolojinin günlük hayatta yarattığı tesire dair dertler da devam ediyor. İştirakçilerin yüzde 52’si yapay zeka dayanaklı eser ve hizmetlerin kendilerini endişelendirdiğini tabir ediyor.

Yapay zeka regülasyonuna itimat ülkeden ülkeye değişiyor

Raporun son kısımlarından biri, hükümetlerin yapay zekayı düzenleme kapasitesine duyulan inancı ele alıyor. Sonuçlar ülkeler ortasında büyük farklılıklar olduğunu ortaya koyuyor.

Singapur, yüzde 81 ile en yüksek itimat oranına sahip ülke olarak öne çıkarken, listenin en alt sıralarında ABD yer alıyor. ABD’de sırf yüzde 31 oranında iştirakçi hükümetin yapay zekayı tesirli halde düzenleyebileceğine inanıyor.

Avrupa ülkelerinin kıymetli bir kısmında da düşük inanç düzeyleri dikkat çekerken, Asya ve Güney Amerika ülkelerinde daha yüksek inanç oranları ölçülüyor. Türkiye’deki itimat oranı ise yüzde 48.

Kaynak : Donanimhaber