Yapay zekâ sonrası onkoloji ve sıhhat

Sanayi Devrimi’nin en değerli buluşlarından biri olan buhar makinesi, kömürü çok daha verimli kullanıyordu
Mantık kolaydı: Bir işi yapmak için daha az kömür gerekiyorsa, toplam kömür tüketimi de azalacaktı. Ancak tam zıddı oldu.
Kömür tüketimi patladı. Zira verimlilik arttıkça kullanım da arttı. Bugün iktisat kitaplarında buna “Jevons Paradoksu” deniyor.
Ve değişiktir, yapay zekâ çağını anlamak için de tahminen en uygun başlangıç noktası bu. Son birkaç yıldır tıpkı cümleyi tekrar tekrar duyuyoruz: “Yapay zekâ tabiplerin yerini alacak”, “Radyologlara gereksinim kalmayacak”, “Hekimlik büyük ölçüde otomasyona dönüşecek.”
Bu cümleler yeni değil.
2016’da yapay zekânın öncülerinden biri olan Geoffrey Hinton, radyolog yetiştirmeyi bırakmayı bile önermişti. Zira bilgisayarların manzaraları insanlardan daha düzgün yorumlayacağı düşünülüyordu.
Aradan yıllar geçti.
Bugün ise tablo diğer.
Radyoloji dahil birçok alanda doktor açığı büyüyor. Onkoloji, aile hekimliği, psikiyatri, hemşirelik, palyatif bakım…
Neredeyse her alanda sıhhat çalışanı muhtaçlığı artıyor.
Peki ne oldu?
Yapay zekâ başarısız mı oldu?
Hayır.
Tam aksine. Yapay zekâ beklenenden daha süratli gelişti. Ancak insanların gözden kaçırdığı öbür bir şey vardı.
Sağlık sadece bilgi işi değildir.
Sağlık, belirsizlik işidir. Bir MR imgesini okumak değerlidir. Lakin hastaya o sonucu anlatmak da kıymetlidir.
Bir biyopsi sonucunu görmek değerlidir. Lakin o sonucun, bir insanın hayatındaki manasını konuşmak da kıymetlidir.
Bir tedaviyi seçmek değerlidir. Fakat o tedavinin, hastanın kaygılarıyla, ailesiyle, beklentileriyle, ekonomik şartlarıyla, ömür biçimiyle ve bedelleriyle uyumlu olup olmadığını anlamak da kıymetlidir.
İşte yapay zekâ ile insan arasındaki fark, tam burada ortaya çıkar.
Bilgi artar. Ancak kararlar sadeleşmez. Bazen daha da karmaşıklaşır. Onkolojide bunu her gün görüyoruz.
Eskiden akciğer kanseri dediğimiz şey, akciğer kanseriydi.
Bugün onlarca farklı moleküler alt kümeden kelam ediyoruz.
Eskiden birkaç tedavi seçeneği vardı. Bugün bazen birebir hasta için birden fazla hakikat seçenek olabiliyor.
Hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapiler, antikor-ilaç konjugatları, genetik testler, klinik araştırmalar, hayat kalitesi kararları…
Bilgi azalmak yerine artıyor.Seçenekler azalmak yerine çoğalıyor.
Ve seçenekler çoğaldıkça, rehberliğe duyulan gereksinim da büyüyor.
Paradoks tam burada.
Yapay zekâ bilgiye erişimi kolaylaştırıyor.
Ama insan muhakemesinin kıymetini azaltmıyor.
Aksine artırıyor. Aslında tarih bunun örnekleriyle dolu. ATM’ler çıktığında, bankacılar bitecek denildi.
Bitmedi.
Excel çıktığında, muhasebeciler bitecek denildi.
Bitmedi.
İnternet çıktığında, öğretmenlere gerek kalmayacak denildi, kalmadı mı?
Tam aksine. Bilgiye ulaşmak kolaylaştıkça, yanlışsız bilgiye ulaşmak zorlaştı.
Ve rehberlik daha bedelli hale geldi. Sıhhatte da birebir şey oluyor. Son yıllarda farklı bir değişime tanıklık ediyoruz.
Hastalar artık daha fazla bilgiyle geliyor. Ancak birçok vakit daha az huzurla. Ve daha fazla belirsizlikle. Zira bilgi tek başına inanç üretmiyor.
Bilgiye mana verebilmek inanç üretiyor. Ve bu hâlâ insan işi. Lakin burada daha derin bir problem var.
Sağlık sırf teşhis koymak değildir.
Sağlık sadece tedavi seçmek değildir. Sıhhat, bakımdır.
Bazen bir hastanın kan bedeline bakmak değil, o kan pahasının hastayı sebep korkuttuğunu anlamaktır.
Bazen yeni bir ilacı anlatmak değil, hastanın o ilaca başlamaya hazır olup olmadığını hissetmektir.
Bazen hastaya değil, hastanın eşine, çocuğuna, annesine, babasına da bakmaktır.
Çünkü kanser tanısı, sadece bir şahsa konmaz.
Çoğu vakit bütün evin havasını değiştirir.
Bakım, tıp fakültesi kitaplarında en az parlayan, lakin hastanın hayatında en çok hissedilen sözlerden biridir.
Gece yapılan kısa bir denetim, “sizi duydum” diyen bir tabip, sessizce eşlik eden bir hemşire…
Bunları sadece algoritmaya devredemezsiniz.
Çünkü bakım, data işlemez. Beşere temas eder.
Yapay zekâ çok şey yapacak.
Görüntüleri daha süratli yorumlayacak.
Riskleri daha yeterli hesaplayacak.
Tanıyı daha erken koyacak.
Hatalarımızın bir kısmını azaltacak.
Ama bir insanın gözlerinin içine bakıp, “Bu süreçte yalnız değilsiniz” diyemeyecek.
Çünkü sıhhat sırf biyoloji değildir.
İlişkidir, inançtır, sorumluluktur.
Ve en değerlilerinden biri, bakımdır. Tahminen de yapay zekâ çağının en büyük sürprizi bu oldu. Makineler insanın yerini almadı. İnsanın ne yaptığını daha görünür hale getirdi.
Bu yüzden bugün, yapay zekâya karşın değil, biraz da yapay zekâ sayesinde, hiç olmadığı kadar çok doktora, hemşireye, sıhhat profesyoneline ve daha güçlü bir bakım kültürüne gereksinim duyuyoruz.
Çünkü teknoloji hızlanabilir.
Ama güzelleşmenin insani tarafı, hâlâ yavaş, dikkatli ve yüz yüze kuruluyor.

Kaynak : Hürriyet