Sarsıntı sensörleri uzaydan düşen çöpleri algılayabiliyor

Çalışmayı, Johns Hopkins Üniversitesi’nden gezegen bilimci Benjamin Fernando ile Imperial College London’dan mühendis Constantinos Charalambous yürüttü. İkili, sismik istasyon bilgileriyle denetimsiz yine girişlerin izlenebileceğini 2024’teki Shenzhou-15 olayında test etti.

Çalışmaya nazaran atmosferde parçalanan bir uzay aracının ne kadar süratli geldiği, hangi irtifalarda parçalandığı, yaklaşık hangi açıyla daldığı ve kesimlerin ne vakit koptuğu üzere kritik bilgiler, yerdeki sismik istasyonların kaydettiği sinyallerden çıkarılabiliyor. Bu da hem risk değerlendirmesi hem de muhtemel kesimlerin nereye düşebileceğini daha âlâ iddia etmek açısından kıymetli.

SENSÖRLER GÖKYÜZÜNÜ DE “DUYDU”

Araştırmacıların temel fikri şu: Uzaydan gelen büyük kesimler atmosfere girişte ses suratının çok üzerinde (hipersonik) hareket ediyor. Bu sırada gerilerinde bir “şok konisi” oluşuyor; bu koni yere ulaştığında güçlü bir “güm” tesiri yaratabiliyor. Sarsıntı ağlarında kullanılan sismik sensörler de aslında yalnızca yerin içinden gelen sarsıntıları değil, belli şartlarda bu cins akustik darbeleri de algılayabiliyor.

Bu yaklaşımın en büyük avantajlarından biri, halihazırda kurulu ve kamuya açık ölçüm ağlarından yararlanabilmesi. Yani yeni bir müşahede sistemi kurmadan, mevcut altyapı üzerinden ek bir “izleme katmanı” elde etmek mümkün.

KALİFORNİYA ÜZERİNDE TEST EDİLDİ

Yöntem, 2 Nisan 2024’te Çin’in Shenzhou-15 vazifesine ilişkin yörünge modülünün Güney Kaliforniya üzerinde atmosfere denetimsiz girişinde denendi. Yaklaşık 2,2 metre boyutunda ve 1,5 ton kütledeki kesim, araştırmacılar için ülkü bir test örneğiydi: Gereğince büyük olduğu için iz bırakması bekleniyordu, ancak tıpkı vakitte parçalanma davranışı da merak konusuydu.

Araştırmacılar, Güney Kaliforniya ve Nevada’daki sismik ağların bilgilerini tarayarak, gökyüzündeki geçişe karşılık gelen sinyalleri buldu. Elde edilen kayıtlara nazaran cisim, atmosfere giriş sırasında yaklaşık Mach 25–30 üzere çok yüksek süratlerde ilerliyordu. Bilgiler ayrıyeten inişin erken safhasında daha “tek ve güçlü” bir iz varken, sonraki etapta sinyalin çoklu küçük darbeler dizisine dönüştüğünü gösterdi. Bu da cismin havada parçalanıp dağıldığı tarafındaki müşahedelerle uyumlu bulundu.

NEREYE DÜŞER SORUSUNA YARDIMCI OLACAK

Bu olayda modül büyük ölçüde atmosferde yanıp parçalandı ve tehlike oluşturmadı. Fakat her denetimsiz giriş bu kadar “temiz” bitmeyebilir. Uzay çöpü büsbütün yanmazsa, daha büyük kesimler yere ulaşabilir ve o vakit en kritik soru şu olur: Modüller nereye düştü?

Yeni formül, modüllerin mümkün saçılma alanını daha süratli ve daha dar bir bölgeye indirebilecek bir araç sunuyor. Ayrıyeten yalnızca “yer etkisi” değil, parçalanma sırasında oluşabilecek çok küçük boyutlu partiküllerin atmosferde nasıl dağılduğuna dair modelleri geliştirmeye de katkı sağlayabileceği belirtiliyor.

Kaynak : Hürriyet