Rubin Gözlemevi’nden birinci gece 800 bin ikaz

Şili And Dağları’nın tepesinde konumlanan Vera C. Rubin Gözlemevi, yeni otomatik ihtar sistemini devreye aldı. Sistem, 24 Şubat gecesi kamuya açıldı ve daha birinci geceden astronomların bilgisayarlarına yaklaşık 800 bin bildirim gönderdi. Asteroitler, süpernovalar ve etkin kara delikler üzere gökyüzündeki değişimleri bahis alan bu ikazların ilerleyen devirde gecelik birkaç milyona ulaşması bekleniyor.

Her gece terabaytlarca data işleniyor

Gözlemevinin kalbinde yer alan ve bir otomobil büyüklüğündeki LSST kamerası, her gece yaklaşık 1.000 başka imaj kaydediyor. Bu manzaralar, teleskopun birinci faaliyete geçtiği devirde oluşturulan referans karelerle karşılaştırılıyor. Ortaya çıkan farklılıklar yazılım tarafından otomatik olarak işaretleniyor. Gelişmiş algoritmalar, örneğin bir parlama olayının süpernova mı yoksa Dünya’ya yaklaşan bir asteroit mi olduğunu ayırt edebiliyor. Tüm bu süreç yalnızca iki dakika içinde tamamlanıyor.

Bu sürat, kısa vadeli ve kaçırılması kolay gök olaylarının anlık olarak takip edilmesini mümkün kılıyor. Araştırmacılar, sistemden gelen bildirim doğrultusunda ek müşahede talebinde bulunarak olayları daha detaylı inceleyebiliyor.

Uyarı sisteminin ardında, Washington Üniversitesi’nde geliştirilen “Alert Production Pipeline” isimli yazılım bulunuyor. Sistem, her gece yaklaşık 10 terabaytlık görüntü verisini işleyebilecek kapasitede tasarlandı ve ilerleyen evrede gecelik 7 milyon ikaza kadar çıkması hedefleniyor.

Dünyanın en büyük astronomi kamerası

Yaklaşık 20 yıllık hazırlık sürecinin akabinde hayata geçen Rubin Gözlemevi, 3.200 megapiksel çözünürlüğe sahip dünyanın en büyük dijital astronomi kamerasını barındırıyor. Teleskop ayrıyeten 8,4 metre çapında ultra hassas birincil aynaya sahip. Bu kombinasyon, gökyüzünü eşi gibisi görülmemiş derinlikte tarayabiliyor.

Gözlemevi, 23 Haziran 2025’te birinci imgelerini kamuoyuyla paylaşmıştı. Test sürecinde milyonlarca galaksi ve Samanyolu’ndaki sayısız yıldız kaydedilirken, daha evvel bilinmeyen 2.104 yeni asteroit tespit edildi. İhtar sisteminin devreye alınması, bu yıl başlayacak olan dev projenin habercisi niteliğinde. On yıl sürecek bu kapsamlı gökyüzü taraması sırasında teleskop, güney yarımkürenin geniş alan manzaralarını birkaç gecede bir yenileyecek. ABD Ulusal Bilim Vakfı’ndan Luca Rizzi, sistemin bilim insanlarını daima ve geniş bir data akışına bağlayarak kozmostaki olayların oluştuğu anda takip edilmesini sağlayacağını belirtiyor. Birinci yıl sonunda Rubin’in, öbür tüm optik gözlemevlerinin toplamından daha fazla obje gözlemlemesi bekleniyor.

Kaynak : Donanimhaber