“O benim en yeterli arkadaşım”: Köpeği için yapay zeka ile kanser aşısı geliştirdi

“O benim en yeterli arkadaşım”: Köpeği için yapay zeka ile kanser aşısı geliştirdi


Her şey, sıradan bir teşhisle başladı. 2024 yılında Sidney’de yaşayan teknoloji teşebbüsçüsü Paul Conyngham, köpeği Rosie’nin art bacaklarında beliren kitlelerin başlangıçta kolay bir deri sorunu olduğuna inanıyordu. Lakin vakit ilerledikçe durumun ciddiyeti ortaya çıktı. Rosie’ye, köpeklerde en yaygın ve agresif cilt kanserlerinden biri olan mast hücreli tümör (MCT) teşhisi konuldu. Hastalık ilerlemişti ve veterinerler artık sadece aylarla ölçülen bir hayat mühletinden kelam ediyordu.

“Bunu öğrenmek yıkıcıydı, O benim en yeterli arkadaşım.” diyen Conyngham, köpeğini kaybetmemek için sıra dışı bir yol izlemeye karar verdi.

Rosie için birinci müdahaleler geleneksel tıp teknikleriyle yapıldı. Evvel cerrahi süreçler, akabinde kemoterapi ve ilaç tedavileri denendi. Lakin tümörler gerilemek yerine büyümeye devam etti. Rosie’nin bacaklarında açılan lezyonlar kanamaya başlamış, tümörler deri yüzeyini zorlayarak dışarı taşmıştı. Gücü tükenmiş, hareket kabiliyeti önemli formda azalmıştı. Umutlar tükenmek üzereydi.

Rosie’nin kanserinin 3 boyutlu modellenmiş imgeleri.

Ancak Conyngham için bu bir son değildi. Elektrik ve bilgisayar mühendisliği geçmişi olan, data bilimi ve yapay zeka alanında tecrübe sahibi bir teşebbüsçü olarak farklı bir yol denemeye karar verdi. Tıbbi eğitimi yoktu ancak elinde güçlü araçlar vardı: ChatGPT, Gemini, Grok ve AlphaFold.

İlk adımda ChatGPT’ye başvurarak Rosie’nin hastalığını anlamaya çalıştı. Yapay zeka, onu immünoterapi seçeneklerine yönlendirdi ve daha da kıymetlisi, genetik seviyede tahlil yapılması gerektiğini işaret etti. Bu yönlendirme Conyngham’ı Sidney kentinde bulunan University of New South Wales bünyesindeki Ramaciotti Genomik Merkezi’ne götürdü.

Burada Martin Smith ile bağlantıya geçti. Başlangıçta epeyce sıra dışı görünen bu talep, yani bir köpeğin genomunun ayrıntılı halde tahlil edilmesi, bilim insanları için bile alışılmadık bir durumdu. Fakat Conyngham kararlıydı. Gerekli maliyeti kendisi karşıladı ve Rosie’nin tümöründen alınan örneklerin DNA dizilimi çıkarıldı.

Paul Conyngham’ın mRNA tedavisini oluşturmak için kullandığı kodlardan kimileri.

Ortaya çıkan bilgi seti ise devasaydı ve yaklaşık 150 milyar genetik harften oluşuyordu. Bu, uzmanlar için bile çözülmesi sıkıntı bir bulmacaydı. Lakin Conyngham, yapay zeka araçlarını kullanarak bu datayı anlamlandırmaya başladı. ChatGPT ile tümördeki mutasyonları tahlil ederken Google DeepMind tarafından geliştirilen AlphaFold yardımıyla bu mutasyonların ürettiği protein yapılarını kestirim etti. Conyngham, süreçte ChatGPT’nin yanında Gemini ve Grok’u da kullandı. Hatta son etaplarda Grok’un kullanıldığı açıklandı.

Bu tahliller sonucunda, bağışıklık sisteminin maksat alabileceği yedi farklı neoantijen tespit edildi. Bu, kanser hücrelerine mahsus işaretler manasına geliyordu. Artık elinde, büsbütün şahsileştirilmiş bir tedavi tasarlamak için gerekli temel vardı.

Conyngham, bu bilgilerle birlikte Pall Thordarson liderliğindeki UNSW RNA Institute takımına başvurdu. Thordarson için bu durum benzersizdi. Zira karşısında ne bir akademisyen ne de bir doktor vardı. Zira karşısında kendi uğraşıyla genetik tahlil yapmış ve aşı tasarımı oluşturmuş bir teşebbüsçü bulunuyordu.

Bir tavşanı kovalayan umut

Yapılan değerlendirmelerin akabinde grup projeye dahil oldu. Conyngham’ın belirlediği maksatlar temel alınarak, DNA şablonundan mRNA üretildi. Bu mRNA molekülleri lipid nanoparçacıklar içine yerleştirilerek bedene enjekte edilebilir hale getirildi. Tüm süreç, tasarımdan üretime kadar sadece iki ay sürdü. Klasik ilaç geliştirme süreçlerinin yıllar aldığı düşünüldüğünde bu müddet fevkaladeydi.

Ancak bürokrasi süreci de en az bilimsel süreç kadar zorluydu. Etik onayların alınması da hayli uzun sürdü. Lakin en nihayetinde Rosie’nin tedavisi için gerekli müsaadeler çıktı ve uygulama planı oluşturuldu. Bu sırada Conyngham, tedaviyi güçlendirmek emeliyle bağışıklık sistemini aktive eden bir immün denetim noktası inhibitörü de temin etti.

Rosie’nin küçülen tümörleri

Rosie, aşı ve immünoterapi kombinasyonunu içeren tedaviyi aldı. Birinci günler zorluydu. Bilhassa immünoterapi, köpeğin birkaç gün boyunca halsiz ve yorgun hissetmesine neden oldu. Lakin asıl değişim birkaç hafta sonra başladı.

Önce tümörlerde şişme gözlendi. Bu çoklukla berbata işaret olarak yorumlanırdı fakat bu kere farklıydı. Şişlikler kısa müddet sonra inmeye başladı ve tümörler süratle küçüldü. Rosie’nin bacakları tekrar görünür hale geldi. Daha da kıymetlisi, davranışları değişti. Gücü geri gelmişti.

Tedaviden yaklaşık altı hafta sonra, Conyngham köpeğini parka götürdüğünde beklenmedik bir şey yaşandı. Rosie bir tavşan gördü ve hiç tereddüt etmeden çitin üzerinden atlayarak peşinden koştu. Bu, birkaç ay evvel neredeyse yürüyemeyen bir köpek için inanılması güç bir dönüşümdü.

Yine de uzmanlar temkinli. Elde edilen sonuçlar çarpıcı olsa da bu bir mucize tedavi değil. Birtakım tümörler tedaviye karşılık vermezken hastalık da büsbütün ortadan kalkmış değil. Lakin tekrar de uzmanlar sürecin konseptten gerçek uygulamaya bu kadar süratli taşınmasını “şaşırtıcı” olarak kıymetlendiriyor. Yapay zekanın antijen belirleme sürecini hızlandırmasının gelecekte tedavi geliştirme süreçlerini kökten değiştirebileceği belirtiliyor.

Bilim dünyası için ne tabir ediyor?

Bugün dünya genelinde 800’den fazla kanser ilacı geliştirme aşamasında bulunurken, mRNA tabanlı tedaviler bu yarışın en umut verici alanlarından biri olarak öne çıkıyor. Bilhassa COVID-19 pandemisi sırasında süratle geliştirilen aşılar, bu teknolojinin potansiyelini açıkça ortaya koymuştu. Halihazırda insanlarda, bilhassa akciğer kanseri üzere hastalıklarda şahsileştirilmiş mRNA aşılarının klinik denemeleri devam ediyor. Fakat uzmanlara nazaran en büyük pürüz, bu aşıların üretim suratının daha da artırılması gerekliliği.

Rosie’nin öyküsü ise bu potansiyelin şahsileştirilmiş tıpta nasıl somut bir gerçekliğe dönüşebileceğini gösteriyor. Üstelik bu süreç, merkezi laboratuvarlara bağımlı kalmadan, daha esnek ve süratli bir üretim modeliyle gerçekleştirildi.

Bugün Rosie hala kanserle yaşıyor. Veterinerlerin varsayımlarına nazaran önünde sonlu bir vakit olabilir. Lakin bu müddet, çoktan beklenenden daha uzun hale gelmiş durumda. Daha da kıymetlisi, bu vakit artık daha kaliteli geçiyor. Grup, tedavi edilemeyen tümörler için yeni bir tahlil üzerinde çalışıyor.

Kaynak : Donanimhaber

Yazar Profil Fotoğrafı

Serhat ÖZTÜRK

MotorcularMekani.Com İle Sohbete Katıl Sohbetin en sıcak, dostluğun en gerçek hali MotorcularMekani.Com’da seni bekliyor. Sen de hemen katıl, online sohbet sitesi deneyimini özgürce yaşa ve muhabbetin keyfini çıkar!

İlk yorum yazan siz olun.

Cevap bırakın
Gerekli alanlar işaretlenmiştir. *