Neandertallerin sonunu düşük zekâ ya da Homo Sapienler değil, toplumsal kopukluk getirmiş

Neandertaller ile çağdaş insan çeşidi Homo sapiens ortasındaki farklar ve neden biri hayatta kalırken oburunun yok olduğu, uzun yıllardır bilim dünyasında merak konusu olmaya devam ediyor. Neandertallerin yaklaşık 40 bin yıl evvel ortadan kaybolmasının nedenleri araştırılırken, özellike bu iki cins ortasındaki bilişsel farkların belirleyici olduğu düşünülüyordu. Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar, bu klasik anlatının sandığımız kadar sağlam temellere dayanmadığını göstermeye başladı. Bilhassa son birkaç haftada üst üste yayımlanan araştırmalar, Neandertallerin yok oluşunun zekâ farkından değil toplumsal uçurumlardan kaynaklanmış olabileceğini gösteriyor.

Neandertallerle Sapienler Ortasındaki Anatomik Fark, Bilişsel Yetersizliği Kanıtlayacak Kadar Büyük Değil

Neandertallerin kafatası yapısı, çağdaş insanlara kıyasla bariz biçimde farklıydı. Daha uzun ve basık bir kafatası, besbelli kaş çıkıntıları ve daha geniş burun boşlukları üzere özellikler, uzun mühlet bu çeşidin bilişsel olarak daha geri olduğu tarafında yorumlandı. Kafatasının iç kısmını temsil eden endokranial yapıdaki farklılıklar bu görüşü destekleyen kıymetli ögeler ortasında gösteriliyordu. Hatta bu anatomik farklara dayanarak Neandertallerin lisan marifetlerinin sonlu olduğu, planlama yeteneklerinin zayıf kaldığı ve kısa periyodik hafızalarının daha düşük olduğu tez edilmişti.

Ancak bu hafta yayımlanan yeni bir araştırma, bu çıkarımların değerli bir eksikliğe dayandığını ortaya koydu. Bugüne kadar yapılan değerlendirmelerde modern insan kümeleri ortasındaki beyin farklılıklarının gereğince dikkate alınmadığını düşünen bilim insanları, bu eksikliği gidermek için farklı etnik kökenden beşerler üzerinde kapsamlı bir tahlil gerçekleştirdi. Araştırma kapsamında 100 Han Çinlisi ve Avrupa kökenli 100 Amerikalı bireyin beyin MR bilgileri karşılaştırıldı. Elde edilen sonuçlar epey dikkat cazipti. İncelenen beyin bölgelerinin yaklaşık yüzde 70’inde, bu iki çağdaş insan kümesi ortasındaki hacim farklarının, Neandertaller ile erken devir çağdaş beşerler ortasındaki farklardan daha büyük olduğu görüldü.

Bu bulgular, Neandertallerin beyin yapısının çağdaş insanlardan radikal biçimde farklı olduğu ve bunun bilişsel kapasiteyi belirlediği tarafındaki görüşleri ciddi halde sorgulatıyor. Araştırmacılara nazaran, günümüzde yaşayan beşerler ortasındaki bu çeşitlilik evrimsel açıdan manalı kabul edilmiyorsa, benzeri seviyedeki farkların Neandertaller için de belirleyici olduğu söylenemez.

Neandertallerin Yok Oluşunda “Sosyal Kopukluk” Tesirli Olmuş Olabilir

Aynı devirde yayımlanan farklı bir araştırma, Neandertaller hakkında çizdiğimiz fotoğrafta oluşan bu boşluğu doldurabilecek yeni bir karşılık sundu. Montréal Üniversitesi’den Ariane Burke liderliğinde yürütülen çalışma, insan evrimindeki bu kırılmayı müdafaa biyolojisinde kullanılan uzamsal modelleme teknikleriyle yine ele aldı. Araştırma, Avrupa’da 60.000 ila 35.000 yıl öncesi ortasındaki devri simüle ederek hem iklim şartlarını hem de cinslerin dağılımını birlikte kıymetlendirdi. Ortaya çıkan sonuç, Neandertallerin sonunu toplumsal kopukluğun getirmiş olabileceğini gösteriyor.

Bu araştırmada elde edilen sonuçlar, alternatif bir cevap olarak yıllardır gündemde olan “iklim değişikliği Neandertalleri yok etti” tezini kıymetli ölçüde zayıflatıyor. Zira modellemeye nazaran, sert buzul devirlerinde bile Neandertallerin yaşayabileceği uygun habitatlar Avrupa kıtasında varlığını sürdürmeye devam etti. Başka yandan bu araştırma, Neandertallerin Homo Sapiens yüzünden ortadan kalktığı teorisine de itiraz ediyor. Simülasyonlara nazaran iki çeşidin coğrafik olarak örtüştüğü alanlar hiçbir vakit yüzde 5’i geçmedi. Bu durum, Neandertaller ile Homo sapiens ortasında sanıldığı kadar ağır ve daima bir direkt rekabet olmadığını gösteriyor.

Asıl belirleyici fark ise topluluklar ortasındaki irtibat ağlarında ortaya çıkıyor. Araştırmaya nazaran Homo sapiens’in yaşadığı bölgeler birbirleriyle çok daha güçlü bir ağ yapısı oluşturuyordu. Bu sayede farklı kümeler ortasında bilgi akışı sağlanabiliyor, kaynak paylaşımı mümkün oluyor ve kriz devirlerinde göç yahut ittifaklar yoluyla hayatta kalma talihi artıyordu. Burke bu yapıyı “bir cins güvenlik ağı” olarak tanımlarken, Neandertal topluluklarının bilhassa Orta ve Doğu Avrupa’da daha izole ve kesimli bir ağ yapısına sahip olduğunu vurguluyor.

Bu izolasyon, Neandertallerin çevresel dalgalanmalara ve demografik şoklara karşı daha kırılgan hâle gelmesine yol açmış.Yani sorun sadece “kim daha zeki?” sorusu değil; birebir vakitte “kim daha uygun bağlanmış bir toplumsal sisteme sahip?” sorusuyla da ilgili. Araştırma bu açıdan, Neandertallerin yok oluşunu tek bir nedene indirgemek yerine; zayıf toplumsal ağlar, düşük bölgesel ilişki ve hudutlu etkileşim kapasitesi üzere faktörlerin birleşimiyle açıklanması gerektiğini öne sürüyor.

Üst üste gelen bu yeni makaleler sonrası anlaşılan o ki, insan evrimindeki bu kritik kırılma noktasını anlamak için biyolojinin ötesine geçip, nüfus dinamikleri, kültürel etkileşimler ve genetik süreçleri birlikte ele almak gerekiyor.

Kaynak : Donanimhaber