James Webb Teleskobu, karanlık unsurun şimdiye kadarki en ayrıntılı haritasını çıkardı

Cihanın yapısını şekillendiren en gizemli ögelerden biri olan karanlık madde, yıldır astronominin en büyük bilmecelerinden biri olmaya devam ediyor. Cihanın büyük bir kısmını oluşturduğu hâlde direkt gözlemlenemeyen bu husus tipi, bugüne kadar sadece kütleçekimsel tesirleri üzerinden incelenebildi. Lakin NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu (JWST) üzere müşahede araçları, karanlık maddeyi giderek daha “görünür” kılmaya devam ediyor.

Bu hafta Nature Astronomy’de yayımlanan yeni bir çalışma, James Webb bilgileri kullanılarak oluşturulmuş en yüksek çözünürlüklü karanlık unsur haritasını gözler önüne serdi. Birleşik Krallık’taki Durham Üniversitesi ile ABD’deki Northeastern Üniversitesi’nden araştırmacıların öncülük ettiği bu çalışma, karanlık unsurun milyarlarca yıl boyunca kozmosun yapısını nasıl şekillendirdiğini gibisi görülmemiş bir detay seviyesiyle ortaya koyuyor.

Kozmik Ağ Birinci Kere Bu Kadar Net Görüldü

(Sol: Karanlık unsur, Orta: Galaksiler, Sağ: Sıcak gaz)

Araştırma kapsamında James Webb, Sextans takımyıldızı tarafında, gökyüzünde Ay’ın yaklaşık 2,5 katı büyüklüğünde bir alanı inceledi. Toplamda 255 saatlik müşahede mühleti boyunca bu bölgede yaklaşık 800 bin galaksi tespit edildi; bunların kıymetli bir kısmı birinci kere gözlemlendi. Ortaya çıkan harita, yer tabanlı teleskoplarla oluşturulan evvelki çalışmalara kıyasla yaklaşık 10 kat, Hubble Uzay Teleskobu bilgilerine kıyasla ise iki kat daha fazla galaksi içeriyor.

Karanlık unsur direkt gözlemlenemediği için takım, bu maddeyi tespit etmek ismine kütleçekimsel merceklenme tesirinden yararlandı. Karanlık unsurun kütlesi, uzay-zamanı bükerek art plandaki uzak galaksilerden gelen ışığın Dünya’ya ulaşırken yavaşça sapmasına neden oluyor. Bu sapmalar tahlil edilerek, karanlık unsurun uzaydaki dağılımı yüksek hassasiyetle haritalandırılabiliyor. Çalışmada yer alan Northeastern Üniversitesi’nden fizikçi Jacqueline McCleary, James Webb’in bu noktada sağladığı katkının altını çiziyor. McCleary’ye nazaran JWST’nin gücü sayesinde, cihanın bugünkü yaşının yaklaşık yarısına denk gelen bir periyoda ilişkin son derece detaylı bir “kozmik anlık görüntü” elde edilmiş durumda.

Karanlık Husus, Görünür Kainatın İskeleti Üzere Davranıyor

Ortaya çıkan harita, karanlık unsur ile olağan (baryonik) hususun dağılımı ortasındaki ilgiyi de net biçimde ortaya koyuyor. Araştırmacılar, gaz bulutlarının ve galaksilerin ağırlaştığı her bölgede karanlık hususun de bulunduğunu tespit etti. Bu örtüşmenin tesadüf olamayacağını vurgulayan takım, karanlık hususun görünür cihan için bir cins kozmik iskelet misyonu gördüğünü belirtiyor.

Durham Üniversitesi’nden Prof. Richard Massey ise karanlık hususun ne kadar yaygın olduğuna dikkat çekiyor. Massey’e nazaran her saniye milyarlarca karanlık unsur parçacığı insan bedeninin içinden geçiyor ve Samanyolu’nun etrafındaki karanlık husus bulutu, galaksinin dağılmasını engelleyecek kadar güçlü bir kütleçekim alanı oluşturuyor. 

NASA datalarına nazaran karanlık unsur, cihandaki toplam gücün yaklaşık %27’sini, tüm hususun ise %80’ini oluşturuyor. Buna karşın tabiatı hâlâ bilinmiyor. James Webb ile oluşturulan bu yeni harita, daha evvel tespit edilemeyen karanlık husus kümelerini açığa çıkarırken, galaksilerin nasıl oluşup bir ortaya geldiğine dair modellerin de tekrar gözden geçirilmesine imkân tanıyacak.

Kaynak : Donanimhaber