Her şey etkileniyor: Teknoloji dünyasının “RAM kıyameti”

Global teknoloji dalı bellek çipi arzındaki daralma nedeniyle yeni ve derin bir krizin içerisinde girmiş durumda. Kâr marjları baskı altında, üretim planları sekteye uğruyor ve dizüstü bilgisayarlardan akıllı telefonlara, otomobillerden bilgi merkezlerine kadar geniş bir eser yelpazesinde fiyat etiketleri süratle üst tırmanıyor. Üstelik kesim temsilcilerine nazaran bu sıkışıklık şimdi başlangıç etabında.

Bloomberg’in raporuna nazaran krizin merkezinde, yapay zeka data merkezlerinin agresif biçimde genişletilmesi yer alıyor. Bilhassa Alphabet ve OpenAI üzere şirketler, sohbet robotları ve öbür yapay zeka uygulamalarını çalıştırmak için devasa donanım yatırımları yapıyor. Bu yatırımlar kapsamında milyonlarca yapay zeka hızlandırıcısı satın alınıyor. Bilhassa Nvidia üretimi AI hızlandırıcıları, yüksek ölçüde bellekle birlikte geliyor. Sonuç olarak global bellek üretiminin kıymetli bir kısmı bilgi merkezlerine yönelirken tüketici elektroniği üreticileri daralan arz için rekabet etmek zorunda kalıyor.

Eşi gibisi görülmemiş darboğaz

2026’nın başından bu yana Tesla, Apple ve birçok büyük şirket DRAM tedarikindeki zahmetin üretimi sınırlayacağını açıkladı. DRAM, çağdaş teknolojinin neredeyse tüm eserlerinde temel yapı taşı olarak kullanılıyor.

Apple CEO’su Tim Cook, bellek maliyetlerindeki artışın iPhone kârlılığını baskılayacağını belirtirken Micron, darboğazı “eşi gibisi görülmemiş” olarak tanımladı. Tesla CEO’su Elon Musk ise sorunun yapısal boyutuna dikkat çekerek şirketin kendi bellek üretim tesisini kurma ihtimalini gündeme getirdi. Musk, geçen ay “İki seçeneğimiz var: çip duvarına çarpmak ya da bir fabrika kurmak” dedi.

Bellek üretiminin değerli kısmını elinde bulunduran Samsung, Sk Hynix ve Micron gibi üreticilerin kapasitesi, data merkezlerine yönelen talep karşısında zorlanıyor. Tüketici elektroniği tarafında faaliyet gösteren firmalar ise giderek azalan çip arzı için daha yüksek bedeller ödemek zorunda kalıyor.

“RAM kıyameti” uyarısı

Fiyat artışları da dikkat cazip boyutlara ulaşmış durumda. DRAM’in birtakım çeşitlerinde fiyatlar sırf Aralık’tan Ocak’a yüzde 75 yükseldi. Bu artış, tatil dönemi boyunca elektronik eser fiyatlarına yansıdı. Birtakım perakendeciler ve aracı firmalar fiyatları günlük bazda güncellemek zorunda kalıyor. Bölümde yaşanan bu sert yükseliş için kimi çevreler “RAMmageddon” tabirini kullanıyor.

Daha çarpıcı olan ise fiyatların ve arz düşüncesinin, yapay zeka devlerinin bilgi merkezi inşaat planları tam manasıyla devreye girmeden süratle artması. Alphabet ve Amazon, bu yıl için sırasıyla 185 milyar dolar ve 200 milyar dolara ulaşabilecek yatırım planları açıkladı. Bu sayılar, tek bir yılda yapılan sermaye harcaması açısından şirket tarihinin en yüksek düzeyleri olarak dikkat çekiyor.

Bu tablo Samsung, Micron ve SK Hynix üzere üreticilere yüksek kârlar sunarken elektronik dalının geri kalanı için önemli bir maliyet baskısı manasına geliyor.

Üretim planları sarsılıyor

Kriz sadece fiyatları değil, uzun vadeli eser planlarını da etkiliyor. Bölüm kulislerinde konuşulanlara nazaran Sony, PS6 konsolunun çıkışını 2028 hatta 2029’a ertelemeyi kıymetlendiriyor. Rakibi Nintendo ise Switch 2’nin fiyatlarını artırma seçeneğini masaya yatırmış durumda.

Dizüstü bilgisayar üreticileri de tedarik mukavelelerinde değişikliklerle karşı karşıya. Bölüm kaynaklarına nazaran Samsung, bellek tedarik kontratlarını artık yıllık değil, üçer aylık devirler halinde gözden geçiriyor. Çinli akıllı telefon üreticileri Xiaomi, Oppo ve Transsion ise 2026 sevkiyat hedeflerini aşağı çekiyor. Oppo’nun varsayımlarını yüzde 20’ye kadar düşürdüğü bildiriliyor.

Geçtiğimiz hafta zayıf kâr beklentisi açıklayan Cisco Systems’in payları son dört yılın en düşüğünü görürken Qualcomm ve Arm Holdings de önümüzdeki devirde daha fazla düşüş olacağı konusunda ikazda bulundu.

Covid periyodunu hatırlatıyor

Yaşanan tablo, Covid periyodunda otomotiv ve güç çiplerinde görülen arz krizini hatırlatıyor. Lakin bu sefer sorun meskenden çalışma kaynaklı talep patlamasından değil, bellek kesiminin yapay zekaya yönelmesinden kaynaklanıyor.

Gelinen noktada Meta, Microsoft, Amazon ve Alphabet gibi devler yapay zeka algoritmalarını eğitmek ve barındırmak için data merkezlerine astronomik bütçeler ayırıyor. 2024’te 217 milyar dolar olan harcamalar geçen yıl yaklaşık 360 milyar dolara çıkmıştı. 2026 için ise bahsedilen toplam harcama 670 milyar dolar civarında.

ChatGPT’nin hayatımıza girmesinden bu yana geçen üç yılda Samsung, SK Hynix ve Micron, üretim, Ar-Ge ve yatırım kaynaklarının büyük kısmını Nvidia ve AMD’nin AI donanımlarında kullanılan yüksek bant genişlikli bellek (HBM) teknolojisine kaydırdı. Bu yönelim, telefon ve temel elektronik eserlerde kullanılan standart DRAM üretim kapasitesinin azalmasına yol açtı.

Basit matematik

Bellek üreticilerinin HBM teknolojisine öncelik vermesinin gerisinde kolay lakin çarpıcı bir matematik yatıyor. Dev bulut şirketleri her bir Nvidia yapay zeka hızlandırıcısı satın aldığında, bu donanımı beslemek için yüksek ölçüde HBM’e de muhtaçlık duyuyor. HBM yongaları, katmanlar halinde üst üste yerleştirilmiş, karmaşık biçimde paketlenmiş DRAM modüllerinden oluşuyor ve ekseriyetle sekiz ya da 12 katmanlı yapılar kullanılıyor.

Nvidia’nın en yeni Blackwell mimarisi, tek başına 192 gigabayt RAM ile geliyor. Bu ölçü, güçlü bir çağdaş ferdî bilgisayarın muhtaçlık duyduğu belleğin yaklaşık altı katı. Şirketin NVL72 ismi verilen entegre yapay zeka sunucu sistemi ise 72 adet Blackwell çipi ve toplam 13,4 terabayt HBM’e çıkıyor. Bu ölçek, üretim kapasitesinin neden süratle HBM tarafına kaydığını açık biçimde gösteriyor.

TrendForce’a nazaran, sırf 2026 yılında HBM talebi yıllık bazda yüzde 70 artacak. Tıpkı yıl HBM’in toplam DRAM wafer üretimi içindeki hissesinin yüzde 23’e çıkması bekleniyor. Bu oran geçen yıl yüzde 19 düzeyindeydi. Yani üretim kapasitesinin giderek daha büyük kısmı klasik DRAM yerine yapay zeka odaklı tahlillere ayrılıyor.

Normal şartlarda HBM, üreticilere daha yüksek kâr marjı sağlıyor. Arz-talep dengesizliği nedeniyle Samsung, SK Hynix ve Micron üzere şirketler bu eserleri daha yüksek fiyatla satabiliyor.

Lakin HBM’deki bu büyüme, bellek tüketicileri için önemli bir sorun manasına geliyor. Akıllı telefonlarda fotoğrafların saklanmasından arabalardaki elektronik denetim sistemlerine, sinema indirmeden yazılım çalıştırmaya kadar geniş bir kullanım alanı bulunan temel bellek eserlerinde arz daralıyor.

GF Securities’in iddialarına nazaran DRAM’de arz ile talep ortasında yüzde 4, NAND tarafında ise yüzde 3’lük bir açık bulunuyor. Üstelik birtakım dallardaki düşük stok düzeyleri hesaba katıldığında gerçek dengesizliğin daha büyük olabileceği belirtiliyor.

Counterpoint analisti MS Hwang’a nazaran, DRAM kıtlığı yıl boyunca elektronik, telekomünikasyon ve otomotiv kesimlerinde tesirini sürdürecek.

Bellek dalının üç büyük oyuncusu olan Samsung, SK Hynix ve Micron geçmişte birçok yükseliş ve düşüş döngüsü yaşadı. Lakin yeni fabrika yatırımlarının planlanması, inşası ve donatılması yıllar alıyor. Bu nedenle arzın kısa müddette rahatlaması beklenmiyor. Öte yandan artan maliyetler direkt son kullanıcıya yansıyor. Xiaomi, Samsung ve Dell üzere firmalar bu yıl daha yüksek fiyat etiketlerine hazırlıklı olunması gerektiği istikametinde ikazlarda bulundu.

Bellek fiyatlarındaki sert yükseliş, bilhassa giriş segmenti akıllı telefonlarda maliyet yapısını dramatik biçimde değiştiriyor. 2025’in başında düşük segment bir telefonun bileşen maliyetinin yaklaşık yüzde 10’unu oluşturan DRAM’in hissesi, yakında yüzde 30’a kadar çıkabilir. Bu nedenle birtakım uzmanlara nazaran bellekler, artık yapay zeka ve otomotiv kesimi için “yeni altın” pozisyonunda.

Kaynak : Donanimhaber