Fas’ta 773 bin yıllık insan kalıntıları bulundu

Buluntular az sayıda olsa da, bilim insanları bu kemiklerin “evrimsel kavşak” denilen kritik eşiğe yakın bir Afrika insan topluluğuna ilişkin olabileceğini düşünüyor. Zira kalıntılar hem daha sonra çağdaş insanlarda ve Neandertallerde görülen birtakım özellikleri işaret ediyor, hem de daha eski Homo çeşitlerinden miras kalan daha ilkel çizgileri koruyor.

DOĞAL VAKİT DAMGASI

Bu keşfi ayrıcalıklı kılan noktalardan biri tarihleme. İnsan fosillerinde birden fazla vakit en büyük sorun “tam olarak kaç yıllık” sorusudur; zira katmanlar karışabilir, ölçümler geniş aralıklar verebilir. Kazablanka’daki mağarada ise az rastlanan bir avantaj var.

Dünya’nın manyetik kutupları tarihte tekraren yer değiştirdi. Bu değişimler, kayaçların içindeki manyetik minerallerin yönlenmesinde iz bırakıyor ve jeolojik kayıtlara adeta imza üzere işleniyor. En bilinen olaylardan biri Matuyama-Brunhes terslenmesi; yaklaşık 773 bin yıl evvel gerçekleştiği kabul ediliyor. Mağaranın tortul katmanlarında bu “manyetik imza” çok net görüldü ve kemikler de tam bu katmanda bulundu. Böylelikle fosiller, geniş bir aralığa yayılan belgisiz tarihler yerine, çok daha sağlam bir “kritik an” içine yerleştirilebildi.

ÇENEDE ESKİ, DİŞTE YENİ

Kalıntılar ortasında iki yetişkine ve çok küçük bir çocuğa ilişkin çene kemikleri öne çıkıyor. Bunun yanında az sayıda diş, omur kesimleri ve uyluk kemiğinden bir kısım de tespit edildi. Birinci bakışta kesimler hudutlu üzere görünse de, bilhassa çene ve dişler bir çeşidin kimliğini anlamada epeyce pahalı ipuçları taşıyor.

Araştırmacıların betimlediği yetişkin çeneleri uzun, alçak ve dar yapıda. Eklem bölgesindeki geriye çekilme de çağdaş insan ve Neandertallerden farklı bir imaj veriyor. Bu özellikler, daha eski Homo cinslerini; örneğin Homo erectus’u andırıyor. Buna rağmen dişlerin görece küçük olması çağdaş insanlara yaklaşan bir çizgi olarak yorumlanıyor.

Dişlerin sadece dış biçimi değil, iç mimarisi de incelendi. Bilgisayarlı tomografiyle dişin içindeki “mine-dentin birleşimi” üzere detaylı yapılar tahlil edildi. Sonuç: Bu yapı kimi taraflarıyla Homo erectus ve Avrupa’da bulunan Homo antecessor’a benzerlik gösterse de, ikisinden de net biçimde ayrılan özgün bir imza taşıyor. Yani elimizde “tam olarak şuna benziyor” denebilecek bir kalıp değil, geçiş sürecinin karmaşasına yakışan bir mozaik var.

AVRUPA’YLA AKRABA, BİREBİR DEĞİL

Keşfin bir öteki boyutu, Avrupa’dan gelen “karışıklığı” azaltma potansiyeli. Zira Avrupa’da Homo antecessor’a ilişkin, misal yaş aralığına oturtulan fosiller yıllardır tartışma konusu: Bu küme Neandertallere mi yakındı, çağdaş beşerle ilgisi neydi, yoksa farklı bir kol mıydı?

Kazablanka fosilleri, coğrafik uzaklık ve anatomik farklar nedeniyle “aynı topluluk” olmaktan çok, erken insan soy ağacında farklı bir yerde duran akraba bir kümesi işaret ediyor olabilir. Araştırmacılar, Fas’taki bu topluluğun çağdaş insan çizgisinin Afrika’daki “kök” çizgisine yakın bir popülasyon olabileceğini; Homo antecessor’un ise Avrasya tarafında benzeri periyotta var olmuş “kardeş” bir küme üzere düşünülebileceğini kıymetlendiriyor.

Bu senaryo doğruysa, Buzul Çağı’nın erken evrelerinde insan topluluklarının bölgesel farklılıklarının düşündüğümüzden daha erken periyotta oluşmaya başladığı manasına geliyor. Yani “tek tip” bir atadan düz bir çizgiyle gelen kolay bir öykü yerine, birbirinden ayrılan lakin vakit zaman benzeşen, farklı coğrafyalara yayılan kümelerin öyküsü güçleniyor.

AFRİKA’NIN KİLİT ROLÜ

Sonuç olarak, Kazablanka’daki bulgular çağdaş insanın kökeni tartışmasında Afrika merkezli senaryoyu destekleyen güçlü bir halka olarak görülüyor. Bu fosillerin çağdaş insan ile Neandertal-Denisovalı çizgisinin son ortak atasını birebir temsil etmesi beklenmiyor; fakat o cedde “çok yakın” bir periyotta yaşamış bir topluluk olması, ayrışmanın nasıl ilerlediğini anlamak açısından kıymet biçilemez olabilir.

Bilim insanları, Kuzeybatı Afrika bölgesinin bu tabloda kritik bir köprü vazifesi görebileceğine dikkat çekiyor: Hem Afrika içi dinamikleri hem de Avrasya’ya uzanan göç yollarını anlamak için. Elhasıl, 773 bin yıllık bu izler sırf bir mağaranın içine sıkışmış kemikler değil; insanlık öyküsünün en erken sayfalarından birini daha okunur hale getiren yeni bir anahtar üzere görünüyor.

Kaynak : Hürriyet