Dünya, çağlar evvel patlayan bir yıldızın küllerinin içinden geçiyor

Güneş Sistemi’nin büsbütün boş bir uzayda hareket etmediğini uzunca bir müddet evvel fark eden bilim insanları, bu yıldızlararası gaz ve toz bulutlarının tabiatını yıllardır araştırıyor. Bu araştırmalar, “Yerel Yıldızlararası Bulut” olarak bilinen bölgenin geçmişte yaşanan süpernova patlamalarının kalıntılarını taşıdığına işaret ediyor olsa da, bugüne kadar bu teoriyi destekleyen net deliller elde edilememişti. Fakat bu hafta yayımlanan yeni bir araştırma, Dünya’nın eski bir yıldızın küllerinin içinden geçiyor olabileceğine dair şu ana kadarki en net delilleri sundu.

Almanya’da bulunan araştırma merkezi Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf’un (HZDR) öncülük ettiği araştırmada, Antarktika buzullarında süpernova kaynaklı radyoaktif demir izleri bulundu. Araştırmacılar, 40 bin ila 80 bin yıl yaşındaki buz örneklerinde “demir-60” (iron-60) isimli ender bir radyoaktif izotop tespit etti. Demir-60, olağan koşullarda Dünya’da oluşmayan ve büyük yıldızların süpernova patlamaları sırasında ortaya çıkan bir element olarak biliniyor. Bu yüzden bilim insanları için demir-60’ın varlığı, geçmişte yaşanan yıldız patlamalarının direkt izlerini taşıyor.

Aslında Dünya’da daha evvel de milyonlarca yıl öncesine ilişkin demir-60 izlerine rastlanmıştı. Bu bulgular, Güneş Sistemi’nin geçmişte yakın bir süpernovanın tesirine maruz kaldığını göstermişti. Lakin günümüzde Dünya’ya yakın rastgele bir süpernova bulunmuyor. Buna karşın son yıllarda Antarktika karlarında görece “yeni” demir-60 izleri keşfedilmesi, araştırmacıları farklı bir açıklama aramaya yöneltti. Araştırmacılar son birkaç yıldır sadece Antarktika karlarını değil, birebir vakitte 30 bin yıl öncesine kadar uzanan derin deniz tortularını da tahlil etti. Bu örneklerde de demir-60 izlerine rastlandı. Lakin bilim insanları hâlâ bunun eski süpernova kalıntılarının zayıflayan izleri mi yoksa faal olarak geçilen yıldızlararası buluttan mı kaynaklandığını kesin olarak söyleyemiyordu. Yeni Antarktika buz örnekleri ise bu bahiste çok daha güçlü ispatlar sunuyor.

Bilim insanlarının geliştirdiği yeni teoriye nazaran Güneş Sistemi şu anda, geçmişte yaşanmış bir süpernova patlamasının kalıntılarıyla dolu yıldızlararası bir bulutun içinde ilerliyor. Araştırmanın baş müelliflerinden Dr. Dominik Koll’a göre Mahallî Yıldızlararası Bulut, milyonlarca yıl evvel gerçekleşen bir süpernovadan arta kalan gereçleri hâlâ barındırıyor olabilir. Dünya da Güneş Sistemi ile birlikte bu bulutun içinde hareket ettiği için vakitle bu radyoaktif parçacıkları toplamaya devam ediyor.

Bilim insanları şu anda Güneş Sistemi’nin bu bulutun kenar bölgelerinde bulunduğunu düşünüyor. Bu nedenle Dünya’ya ulaşan demir-60 ölçüsü vakit içerisinde değişiklik gösteriyor olabilir. Gerçekten yapılan tahliller de bunu destekliyor. Araştırmacılar, 40 bin ila 80 bin yıl evvel Dünya’ya ulaşan demir-60 ölçüsünün bugüne kıyasla daha düşük olduğunu tespit etti. Bu da ya Güneş Sistemi’nin geçmişte daha düşük yoğunluklu bir bölgeden geçtiğini ya da yıldızlararası bulutun kendi içinde önemli yoğunluk farklılıkları barındırdığını gösteriyor. Dahası bilim insanları, demir-60 sinyalinin sadece on binlerce yıl üzere kısa kozmik vakit ölçeklerinde bile bariz formda değiştiğini söylüyor. Bu durum, bulunan gerecin milyonlarca yıl evvelki eski süpernovaların yavaş yavaş kaybolan kalıntıları olduğu tarafındaki alternatif teorileri de büyük ölçüde zayıflatıyor.

Araştırma İçin 300 Kilo Antarktika Buzu Almanya’ya Taşındı

Araştırmanın teknik tarafı da dikkat alımlı ayrıntılar içeriyor. Bilim insanları tahlil için yaklaşık 300 kilogram Antarktika buzunu Almanya’daki laboratuvarlara taşıdı. Yapılan kimyasal süreçler sonrasında geriye sadece birkaç yüz miligramlık toz kaldı. Araştırmacılar daha sonra bu örneklerin içinden demir-60 atomlarını ayıklamaya çalıştı. Bu süreçte örneklerin ziyan görüp görmediğini anlamak için berilyum-10 ve alüminyum-26 üzere öbür radyoaktif izotoplar da kullanıldı. Şayet süreç sırasında gereç kaybı yaşansaydı bu elementlerin ölçüsünde da düşüş görülmesi gerekiyordu. Fakat araştırmacılar bu türlü bir kayba dair rastgele bir işaret bulmadı.

Son basamakta ise örnekler Avustralya Ulusal Üniversitesi’ndeki Ağır İyon Hızlandırıcı Tesisi‘ne (HIAF) gönderildi. Şu anda dünyada bu kadar düşük ölçüdeki demir-60 atomlarını tespit edebilen tek tesisin burası. Kullanılan özel filtreleme sistemleri sayesinde araştırmacılar, 10 trilyon atom içeren örneklerin içinden sırf birkaç demir-60 atomunu ayıklamayı başardı. Araştırmacılar bu süreci “samanla dolu 50 bin futbol stadyumu içinde bir iğne aramaya” benzetiyor.

Bilim insanları artık daha da eski Antarktika buzullarını incelemeyi planlıyor. Özellikle Güneş Sistemi’nin Mahallî Yıldızlararası Bulut’a girmesinden evvel oluşmuş buz katmanlarının tahlil edilmesi, bu kozmik bulutun kökeni hakkında çok daha net bilgiler sağlayabilir. Şayet bu çalışmalar da mevcut sonuçları desteklerse, Dünya’nın bugün hâlâ milyonlarca yıl evvel patlayan yıldızların radyoaktif küllerinin içinden geçiyor olduğu fikri çok daha güçlü halde kabul görecektir.

Kaynak : Donanimhaber