Çin’de yapay zeka nedeniyle işten çıkarmaya yargı freni

Yapay zeka yatırımları ve entegrasyonu süratle artarken bir yandan da bunun iş gücü üzerindeki tesirleri tartışılmaya devam ediyor. Çin’de ise bu bahis özelinde dikkat cazip bir yargı kararına imza atıldı. Ülkede bir mahkeme, şirketlerin çalışanları sırf yapay zeka daha ucuz olduğu için işten çıkaramayacağına hükmederek kıymetli bir emsal oluşturdu.

Çin mahkemesi dur dedi

Mahkemenin değerlendirmesi, bir çalışanın misyonlarının otomasyon sistemleriyle değiştirilmesi sonrası yaşanan uyuşmazlığa dayanıyor. Kelam konusu çalışan, işinin yapay zeka ile otomatikleştirilmesi nedeniyle daha düşük bir konuma geçirilmek istendi lakin bu teklifi reddetti. Bunun üzerine işten çıkarılan çalışan, durumu yargıya taşıdı.

Mahkeme ise verdiği kararda, patronların teknolojik dönüşümü münasebet göstererek çalışanların maaşlarını düşüremeyeceğini yahut iş mukavelelerini tek taraflı olarak feshedemeyeceğini açıkça belirtti. Ayrıyeten karar metninde dikkat çeken bir prensip de yer aldı: “İşverenlerin işletme maliyetlerini çalışanlara yüklemesi yasaktır.”

Bu tabir, şirketlerin verimlilik artışı yahut maliyet azaltımı gayesiyle aldığı kararların direkt çalışanların hak kaybına yol açamayacağı manasına geliyor.

Öte yandan mahkeme, yapay zekanın büsbütün karşısında bir duruş sergilemiyor. Tersine karar metninde, AI teknolojilerinin şirket verimliliğini artırabileceği, iş yükünü hafifletebileceği ve çalışan refahını yükseltebileceği kabul ediliyor. Lakin bu dönüşümün belli kurallar çerçevesinde ilerlemesi gerektiği vurgulanıyor.

Kararda, şirketlerin teknolojik gelişmelere ahenk sağlayabileceği lakin bu sürecin çalışanların yasal haklarını ihlal edecek formda yürütülemeyeceği bilhassa belirtiliyor. Bu yaklaşım, yapay zeka entegrasyonunu büsbütün engellemek yerine, toplumsal dengeyi koruyan bir model öneriyor.

Çin kamuoyunun yapay zekaya yaklaşımı da bu cins kararların tesirini artırabilecek bir öge olarak öne çıkıyor. Yapılan araştırmalara nazaran Çin, Nijerya ve Hindistan’ın akabinde yapay zekâya en yüksek inanç duyan ülkeler ortasında üçüncü sırada yer alıyor. Bu durum, teknolojik dönüşümün toplumsal kabulünü kolaylaştırırken devlet ve yargı organlarının attığı adımların da bu inancı pekiştirdiği bedellendiriliyor.

Öte yandan global ölçekte ise yapay zeka, istihdamı sarsmaya devam ediyor. Mevcut raporlara nazaran yapay zeka, 2026 yılında yaklaşık 80 bin kişinin işlen çıkarılmasına neden oldu.

Kaynak : Donanimhaber