“Cehennem” gezegeninde atmosfer sürprizi

TOI-561 b, Dünya’dan yaklaşık 2 kat daha ağır. Fakat asıl fark, yıldızına inanılmaz yakın olması: Yıldız, Güneş’ten biraz daha küçük ve daha serin olmasına karşın gezegen, Merkür’ün Güneş’e uzaklığının 1/40’ı kadar bir aralıkta dolanıyor. Sonuç: TOI-561 b’nin 1 yılı yalnızca 10,56 saat sürüyor ve gezegenin bir yüzü daima gündüz, öbür yüzü daima gece yaşıyor. 

SICAKLIK SÜRPRİZİ

Araştırmacılar, gezegen büsbütün “çıplak kaya” olsaydı, gündüz tarafının sıcaklığının yaklaşık 2 bin 700°C civarına dayanmasını bekliyordu. JWST’nin yakın kızılötesi ölçümleri ise gündüz tarafının yaklaşık bin 800°C civarında göründüğünü ortaya koydu.

Bu hâlâ çok sıcak, lakin beklentiden besbelli biçimde düşük. Ve bu farkın en güçlü açıklaması şu: Gezegenin etrafında ısıyı gece tarafına taşıyabilen bir atmosfer var. 

ATMOSFER NASIL MÜMKÜN?

Peki bu kadar küçük ve bu kadar “yakılan” bir gezegen atmosferini nasıl tutabiliyor? Olağanda bu tıp gezegenlerin, oluşumdan kısa mühlet sonra gazlarını uzaya kaçırması beklenir. TOI-561 b’de tablo bilakis dönmüş üzere.

Bilim insanları birkaç mümkünlüğü masaya koyuyor: Erimiş kaya okyanusunun kendi içinde dolanımı bir ölçü ısı taşıyabilir. Yüzeyin çabucak üstünde ince bir “kaya buharı” katmanı da olabilir. Lakin gözlenen soğutma tesirini tek başına bunların açıklaması sıkıntı. Bilgiler, daha çok uçucu maddece güçlü ve kalın bir atmosferi işaret ediyor. Bu türlü bir atmosferde güçlü rüzgârlar gündüz tarafını soğuturken, birtakım gazlar (örneğin su buharı) yayılan ışığın bir kısmını soğurarak gezegeni teleskobun “daha serin” görmesine yol açabilir. Bir ihtimal de, ışığı yansıtan silikat bulutları. 

YAŞLI YILDIZ İPUCU

TOI-561 b’yi değişik kılan bir öteki ayrıntı da yıldızının yaşı ve kimyası. Yıldızın Güneş’ten yaklaşık 2 kat daha yaşlı olduğu, ayrıyeten “demirce fakir” bir ortamda doğduğu düşünülüyor. Bu da gezegenin iç yapısının Dünya’dan farklı olabileceği manasına geliyor: Daha küçük bir demir çekirdek ve daha düşük yoğunluklu kayaçlardan oluşan bir manto gibi… Yeniden de tek başına iç yapı, ölçümlerdeki tabloyu bütünüyle açıklamıyor; atmosfer ihtimali burada yine öne çıkıyor.

Ekip, JWST’nin birebir sistemi 37 saatten uzun mühlet kesintisiz izlediği programdan gelen dataların tamamını hâlâ tahlil ediyor. Maksat, gezegenin etrafında sıcaklığın nasıl değiştiğini haritalamak ve atmosferin “tam olarak neyden oluştuğunu” daha net anlamak.

Kaynak : Hürriyet