Büyüklüğü akıl almaz: Yer altındaki dev mantar ağı birinci kere haritalandı

Bilim insanları, Dünya’nın topraklarının altında uzanan devasa mantar ağının birinci global haritasını oluşturdu. Science mecmuasında yayımlanan araştırma, bu ağın toplam uzunluğunun yaklaşık 110 katrilyon kilometreye ulaştığını ortaya koydu. Şayet bu yapı düz bir çizgi halinde uzatılsaydı sırf Güneş Sistemi’nin sonlarını aşmakla kalmayacak, Samanyolu Galaksisi’nin değerli bir kısmını kaplayabilecek kadar büyük olacaktı.

Yaşamın temellerinden biri

Araştırma, bitkilerle karşılıklı yarar bağı kuran arbusküler mikorizal mantarlar üzerine odaklandı. Toprak altında bulunan bu mantarlar, bitkilere su ve fosfor üzere besin hususlarının taşınmasına yardımcı olurken karşılığında bitkilerin fotosentez yoluyla ürettiği karbon bileşiklerini alıyor. Uzmanlara nazaran bu ilgi, en az 450 milyon yıldır gezegendeki ömrün temel bileşenlerinden biri olmayı sürdürüyor.

Araştırmacılar, karasal bitki cinslerinin yaklaşık yüzde 70’inin mikorizal mantarlarla simbiyotik bağ içinde olduğunu belirtiyor. Bu durum, kelam konusu yer altı ağlarını global karbon döngüsü ve iklim sistemi açısından da kritik hale getiriyor.

Mantar ağlarını oluşturan ince ipliksi yapılar, yani hifler, bitki köklerinin erişemediği bölgelerden su ve besin unsurlarını taşıyor. Tıpkı vakitte büyük ölçüde karbonun toprakta tutulmasına katkı sağlayarak atmosferdeki sera gazı istikrarını etkiliyor. Bilim insanları sadece bir çay kaşığı toprakta 10 metreye kadar mikorizal ağ bulunabileceğini söz etti.

16 binden fazla toprak örneği incelendi

Araştırma kapsamında bilim insanları, daha evvel yayımlanmış 322 farklı çalışmadan elde edilen 16 binden fazla toprak örneğine ilişkin dataları bir ortaya getirdi. Dokuz farklı global biyomu kapsayan bu bilgiler ortasında mantar hiflerinin yoğunluğunu gösteren 4 binden fazla ölçüm yer aldı.

Araştırmacılar ayrıyeten 300 binden fazla canlı mantar ipliğinin kalınlığını robotik görüntüleme teknikleriyle ölçerek toplam ağ uzunluğunu biyokütleye dönüştürdü. Araştırmaya nazaran Dünya’nın üstteki 15 santimetrelik toprak katmanında yaklaşık 110 katrilyon kilometre uzunluğunda mantar hifi bulunuyor.

Bu ara, Dünya ile Güneş ortasındaki yaklaşık 150 milyon kilometrelik uzaklığın neredeyse bir milyar katına karşılık geliyor. Kozmik ölçekte değerlendirildiğinde ise bu uzunluk yaklaşık 12 bin ışık yılına, yani Samanyolu Galaksisi’nin çapının yaklaşık onda birine ulaşıyor. Öteki bir sözle, bu ağ düz bir hatta uzatılsaydı Westlund 1 üstün yıldız kümesine kadar erişebilecek bir uzaklık kat etmiş olacaktı.

Toplam biyokütlesi insanlığın birkaç katı

Araştırma, mantar ağlarının kütle açısından da etkileyici olduğunu ortaya koydu. Hesaplamalara nazaran, global arbusküler mikorizal mantar ağının toplam biyokütlesi yaklaşık 300 milyon ton düzeyinde. Bu ölçü, Dünya üzerindeki tüm insanların toplam canlı biyokütlesinden dört ila altı kat daha fazla manasına geliyor.

Ayrıca araştırmacılar, bu mantar ağlarının her yıl bitkilerden yer altı ekosistemlerine yaklaşık 4 milyar ton karbondioksit muadili karbon taşınmasına aracılık ettiğini belirtiyor.

Çalışmanın ortaya koyduğu sürpriz bulgulardan biri de mantar yoğunluğunun dağılımı oldu. Araştırmacılar başlangıçta tropikal yağmur ormanlarının en yüksek yoğunluklara sahip olacağını düşünse de sonuçlar farklı bir tablo ortaya koydu.

Dünya genelindeki arbusküler mikorizal mantar biyokütlesinin yaklaşık yüzde 40’ı yüksek rakımlı çayırlar, bozkırlar, preri alanları ve sulak alanlarda ağırlaşıyor. Bilim insanları, otsu bitkilerin odunsu bitkilere kıyasla mantarlara daha fazla karbon aktarmasının bu durumun muhtemel nedenlerinden biri olduğunu düşünüyor.

Araştırmanın dikkat çeken bir öteki sonucu ise insan faaliyetlerinin bu yer altı ağları üzerindeki tesiri oldu. Datalara nazaran, tarım yapılan arazilerde mantar ağı yoğunluğu ortalama yüzde 47 daha düşük düzeylerde bulunuyor.

Uzmanlar, bu azalmanın fosfor ve azot bazlı gübre kullanımı, mantar öldürücü kimyasallar ve ağır tarım uygulamalarıyla bağlantılı olabileceğini kıymetlendiriyor. Uzun vadede bu durumun, toprakların karbon depolama kapasitesini ve besin taşıma fonksiyonunu zayıflatabileceği belirtiliyor.

Bilim insanları daha fazla muhafaza daveti yapıyor

Araştırmacılar, bilhassa doğal çayır ve otlak ekosistemlerinin süratle yok olmasının bu görünmez ağlar için önemli risk oluşturduğunu vurguluyor. Bu nedenle ekosistemlerin korunmasının ehemmiyetine dikkat çekildi.

Öte yandan, dünyanın kimi bölgeleri hala gereğince incelenmiş değil. Çöller, tropikal ormanlar ve tundralar üzere alanlarda data eksikliği bulunurken, mevcut ölçümlerin büyük kısmı sırf toprağın yüzeye yakın katmanlarından elde edilmiş durumda. Hasebiyle yer altındaki gerçek ağın bugünkü iddialardan bile daha büyük olabileceği söz ediliyor.

Kaynak : Donanimhaber