Bilim insanları yaşlı hücreleri gençleştirmenin yolunu bulmuş olabilir

Araştırmacılar, hücrelerin hangi genleri ne kadar çalıştıracağını belirleyen “transkripsiyon faktörü” ismi verilen düzenleyici proteinler üzerinde durdu. Bu faktörler, hücrenin gücünden çoğalma suratına, hasar tamirinden gerilim reaksiyonlarına kadar pek çok süreçte “orkestra şefi” üzere rol oynuyor. Grup, yaşlı hücrelerde genç hücrelere kıyasla hangi gen programlarının saptığını bilgisayar modeliyle taradı; akabinde aday düzenleyicileri tek tek devreye sokup çıkararak en tesirli kombinasyonu aradı.

DÖRT PROTEİNLİK ŞİFRE

Çalışmanın sonunda 4 transkripsiyon faktörü öne çıktı: E2F3, EZH2, STAT3 ve ZFX. Kısaca söylemek gerekirse, bu dört faktörün seviyelerini muhakkak bir tarafta değiştirmek, hücreyi “daha genç çalışan” bir moda itiyor. Araştırmacılar bunu hem farelerde hem de laboratuvarda büyütülen insan hücrelerinde test etti.

UCSF grubunun vurguladığı nokta şu: Tesir yalnızca tek bir hücre tipinde görülmüyor. Hem bağ dokusunun temel oyuncularından fibroblastlarda hem de farelerin karaciğer hücrelerinde emsal “gençleşme işaretleri” ortaya çıkıyor. Bu da, yaşlanmayla bozulan birtakım temel hücresel programların çeşitler ve dokular ortasında ortak olabileceğini düşündürüyor.

FARE KARACİĞERİNDE GENÇLEŞME

Çalışmanın en dikkat alımlı adımlarından biri, yaşlı farelerin karaciğerinde bu faktörlerden birinin üretimini artırmak oldu. Sonuçlar “organ gençleşmesi” lafını temkinli kullanmayı gerektirse de, ölçülebilir güzelleşmeler var:

* Yağlanma azalıyor: Karaciğerdeki yağ birikimi bariz biçimde düşüyor.

* Skar dokusu geriliyor: Fibrozis göstergeleri (sertleşme/skarlaşma) geriliyor.

* Şeker istikrarı toparlanıyor: Glukoz toleransı güzelleşiyor; bu da karaciğer-metabolizma sınırında daha “genç” bir işleyişe işaret ediyor.

Bu tablo, yaşlılıkla birlikte daha sık görülen yağlı karaciğer, fibrozis ve metabolik bozulmalar üzere meselelere karşı uzun vadede yeni bir kapı aralayabileceği için değerli.

İNSAN HÜCRESİNDE UMUT

Ekip, insan bağ dokusunun yapı taşı olan fibroblast hücrelerini de laboratuvarda yaşlandırıp tıpkı düzenleyicilerle “ayar” yaptı. Fibroblastlar, organların etrafındaki dayanak iskeletini kuran ve dokunun kendini toparlamasında kritik rol oynayan hücreler. Araştırmada bu hücrelerde:

* Hücre bölünmesi artıyor (yaşlı hücrenin “duraksayan” döngüsü tekrar hareketleniyor),

* Güç üretimi toparlanıyor (mitokondri/enerji göstergelerinde iyileşme),

* Yaşlı hücrelerde görülen birtakım klasik “yıpranma” belirtileri geriye yanlışsız itiliyor.

Araştırmacılar, bu yaklaşımın “ömür uzatma” ya da “tüm vücudu gençleştirme” üzere tezlerden çok uzak olduğunun altını çiziyor. Şu an için konuştuğumuz şey; hudutlu sayıda hücre tipi ve kısa vadeli deneyler üzerinden görülen, doku tamiratını ve hücresel işleyişi daha sağlıklı bir profile yaklaştırma fikri.

Bir başka kritik başlık ise güvenlik. Bilhassa bu düzenleyicilerden kimilerinin (örneğin EZH2’nin) çok çalışmasının kimi bağlamlarda denetimsiz hücre büyümesiyle ilişkilendirilebildiği biliniyor. Yani “gençleştirelim derken frene basmayı unutmak” kanser riski üzere önemli sorular doğurabilir. Bu yüzden, uzun vadeli tesirler, farklı organlarda sonuçlar ve doz/denge ayarı üzere mevzular netleşmeden klinik bir uygulamadan kelam etmek mümkün değil.

Kaynak : Hürriyet