Sürücülerin aklındaki soruya, “İstanbul İtfaiyesinin verdiği sayılara nazaran son 4 yılda İstanbul’da yalnızca 19 elektrikli araba yanması yaşandı. Buna karşılık benzin/dizel motorlu araç yangını sayısı ise 114 adet olarak rapor edildi. Yaygın kanaatin tersine, elektrikli arabaların konvansiyonel araçlara nazaran 80 kat daha sağlam olduğunu belirtmemiz gerekiyor” yanıtını veren Türkiye Elektrikli ve Hibrid Araçlar Derneği (TEHAD) Başkanı Berkan Bayram, bu araçların neden birdenbire alev aldığını, şoför yanılgılarını ve yapılması gerekenleri anlattı.
1- ELEKTRİKLİ OTOMOBİLLERİN BATARYALARI NEDEN ÇOK ISINIP YANMAYA BAŞLIYOR?
Bu duruma termal kaçak deniyor. Termal kaçak, batarya hücresi içinde başlayan ve denetimsiz bir formda hızlanarak hücrenin sıcaklığını artıran ve yanıcı gazlar salan bir zincirleme kimyasal tepkidir. Bu durumun birinci ve en kıymetli sebebi aracın berbat yahut dikkatsiz kullanımı sonucu oluşabilecek fizikî hasarlardır. Bu hasarın bilhassa aracın alt tarafında yani batarya müdafaa plakasını etkilemesi, şoför tarafından fark edilmez ise bir sonraki alacağı darbede karşımıza çıkabilir. Başka etkenler; batarya paketinin haricen ısınması, ağır ve çok şarj/deşarj yapılması, imalat kusurları olarak karşımıza çıkabilir.
2- YANGINI ÖNLEMEK İÇİN OTOMOBİLLERDE HANGİ ÖZEL GÜVENLİK SİSTEMLERİ VAR?
Termal kaçak ve yanma önleyici sistemler, elektrikli arabalardaki son derece gelişmiş güvenlik tedbirleri ile atlatılabilir. Önleyici sitemlerin başında BMS dediğimiz Batarya İdare Sistemi gelir. Bu sistem aracın batarya paketindeki tüm voltaj, akım ve sıcaklık çeşitlerini milisaniyeler içerisinde takip ve denetim eder. Kabul edilen bedeller dışına çıkan olağandışı bir sıcaklık yahut voltaj artışında otomatik olarak devreye girer ve gerekli gördüğü müdafaa protokollerini uygular.
Diğer esas güvenlik sistemi TMS dediğimiz Termal İdare Sistemidir. Bu sistem BMS ile çalışır ve bataryanın optimum sıcaklık aralığı olan, çoklukla 20 – 40 derece ortasında çalışmasını denetler. Bu düzeyleri korumak için, sıvı ve hava soğutma/ısıtma sistemlerini kullanır.
Elektrikli araba batarya paketleri darbeye sağlam yapısal dizayna sahiptir. Batarya koruması kazalarda yahut yol darbelerinde hücrelere ziyan gelmesini önlemek için güçlü çelik yahut alüminyum gövde ile korunur. Tüm bu sistemler birlikte çalışarak termal kaçağı evvelden tespit etmeyi, engellemeyi yahut en berbat senaryoda yayılmasını yavaşlatıp denetim altına almayı emeller.
3- BİR ELEKTRİKLİ OTOMOBİL YANMAYA BAŞLADIĞINDA YAHUT KAZA YAPTIĞINDA, KAPILARI NEDEN ZATEN KİLİTLENİYOR?
Elektrikli araçlarda ve genel tüm yeni jenerasyon arabalarda kapı kilitlenmesi yahut kilitlerin açılamaması durumu, çoklukla bir güvenlik meselesinin sonucudur. Asıl sorun güç kaybı yaşanmasıdır. Mekanik olmayan kapılar ve elektronik denetimli kapılar, kaza sonrasında yaşanabilecek hasar ile yüksek voltajlı batarya ve 12V akü kümesindeki güç birdenbire kesilebilir. Bu durumdaki güç kesintisi, elektronik kilitlerin çalışmamasına ve kapıların kilitli kalmış üzere davranmasına neden olur.
Yeni jenerasyon tüm araçlarda, büyük kazalarda airbag açılması üzere, merkezi kilit sistemi otomatik olarak tüm kapıların kilidini açma komutunu iletir. Kilitli kalınması durumunda ve elektronik kilit sisteminin arızalanması ihtimaline karşı, elektrikli araç üreticileri yasal mecburilik gereği mekanik yedekleme kollarını araçlarda kullanmaktadır. Çabucak çabucak tüm elektrikli araçlarda ön ve art kapılar için direkt yahut dolaylı olarak erişilebilen mekanik bir acil durum kolu/tertibatı bulunur. Bu kol, direkt kilit düzeneğine bağlıdır ve elektrik gerektirmez.
4- ELEKTRİKLİ OTOMOBİL YANGINLARINI SÖNDÜRMEK NEDEN DAHA SIKINTI?
Elektrikli araba yanması sonucu çok yüksek sıcaklık ile zehirli gazlar ve patlama riski karşımıza çıkabiliyor. Bu durum yangın söndürmeyi neredeyse imkânsız hale getirebiliyor. Bu durumda itfaiye tarafından kullanılan su ölçüsü çok daha yüksektir. Burada kullanılan suyun gayesi da yangını söndürmek yerine, batarya hücrelerinin içindeki tepkisi durdurmak için batarya paketini ağır bir halde soğutma gereksiniminden kaynaklanır.
Batarya hücresi içinde başlayan ve kendi kendini besleyen kimyasal tepki sonucu, su ve yangın söndürücülerinden bağımsız olarak batarya paketi ısı üretmeye devam eder. 1000°C’nin üzerine çıkabilen çok yüksek sıcaklıklarda yanma devam edebilir. Batarya, büsbütün sönmüş üzere görünse bile içinde hala depolanmış güç barındırabilir.
Hasar görmüş yahut gereğince soğutulmamış bir hücre, saatler sonra yine termal kaçağı başlatabilir ve yangının tekrar alevlenmesine neden olabilir. Bu yüzden araç söndürüldükten sonra bile, aracı karantinaya almak ve batarya sıcaklığını uzun müddet izlemek (bazen özel konteynerler içinde yahut su dolu tanklarda tutarak) zaruridir.
Elektrikli araçlar bir kesim tarafından hala yeni bir teknoloji olarak görünüyor. Oysa otomotiv sanayisi ve kanun yapıcılar birçok güvenlik prosedürünü hizmete almış ve riskleri azaltmak için süratle ahenk sağlamış durumda. Bu yüzden geçen yıl 14 milyon elektrikli araba satışı gerçekleşmişken, bu yılın birinci 10 ayında bu sayı 17 milyona ulaştı. Elektrikli araçların yangın riskinin, kilometre başına düşen yangın sayısı baz alındığında, klâsik araçlardan daha düşük olduğu kesin.
Berkan Bayram
5- ELEKTRİKLİ OTOMOBİL SAHİPLERİ, YANGIN RİSKİNİ AZALTMAK İÇİN NELERE DİKKAT ETMELİ?
Sektör ne kadar azamî güvenlik ögelerini devreye alsa da son noktada en dikkat etmesi gereken kesim elbette bu araçları yanlışsız ve şuurlu bir biçimde kullanan elektrikli araç sahipleri diyebiliriz. Pek çok yanlış uygulama kelam konusu. Bunların başında maalesef yanlış şarj yolları geliyor. Bilhassa konutundan, işyerinden şarj yapan kullanıcı maalesef bazen uzatma kablosu kullanarak bunu yapmaya çalışıyor. Yalnızca bu uzatma kablolarının zayıflığı yahut kalitesizliği nedeniyle geçen yıl 4 araçta yanma gerçekleşti. Ayrıyeten aracın daima, fizikî hasar denetimi sistemli olarak yapılmalıdır.
Kullanıcı olarak batarya kıymetlerini daima denetim etmeliyiz. Teknik olarak aracımız daima %100 şarjda kalmaz lakin ısrarla bu bedelde tutmak için çabalamak kusurlu olur. Bilakis daima %0’larda SoC bedellerinde kullanmamak gerekir. Bu yollar hem hücre ömrünü önemli formda kısaltır hem de hücre iç dirençlerini zayıflatarak ısı birikimini artırabilir.
Diğer taraftan kullanıcı alışkanlığı olarak daima yüksek süratlerde kullanmak, bu performanslı kullanım sonrası araç bataryasına sıcaklık pahasını dengeleme fırsatı vermeden, direkt DC şarj ünitesine bağlamak, tekrar aracı riske atabilir.
6- BİR ELEKTRİKLİ OTOMOBİL BİRDENBİRE YANMAYA BAŞLARSA, ŞOFÖR VE YOLCULAR ÇABUCAK NE YAPMALI?
— Yapılması gereken birinci şey mümkün olduğunca süratli araçtan çıkmak ve müdahale etmek için uğraşmadan, kâfi inançlı alana kadar uzaklaşmaktır.
— Şayet araç uygun durumda fakat yanma riski yaşıyorsa, aracı inançlı bir alana çekip durdurun. Kontağı kapattığınızda batarya sistemi ile başka bileşenler ortasındaki yüksek voltaj akışı kesilecektir.
— Araç acil durum bildirimi gönderin ve acil yardımı arayın. Acil yardım konusunda, elektrikli araç yangını bilgisini mutlak iletmek yararlı olacaktır. İtfaiye grupları bu bilgiye nazaran hareket ederek, hakikat protokolleri uygulayacaklardır.
— Kullandığınız aracın kesinlikle mekanik çıkış noktaları vardır. Manuel kilit açma kollarının nerede olduğunu araç kullanıcı el kitabından öğrenip biliyor olmanız gerekir.
— Camları kırmak durumunda kalmanız gerekirse, bu emelle torpido gözünde kesinlikle sert bir alet bulundurmalısınız. Bilhassa yan cama odaklanın. Ön cam daha sağlamdır.
— Ön art kapılarda sorun yaşanırsa, bagajdan çıkmak da bir tahlildir.
7- ELEKTRİKLİ ARAÇLAR GEREĞİNCE İNANÇLI Mİ?
“Elektrikli araç almak için şimdi erken yahut gereğince inançlı değil” yorumları maalesef eski bakış açıları yahut az bilgi sahipliğinden kaynaklanıyor. Elektrikli araçlar günümüz ve yarının gerçeğidir. Erken etap eser değil, teknolojisi olgunlaşmış ve güvenliği kanıtlanmış ulaşım aracıdır. Bu türlü olmasaydı bu yılın birinci 10 ayında 17 milyon elektrikli araba satılmazdı. Ülkemizde dahi artık elektrikli arabanın toplam pazara oranı %20’ye ulaşmış durumda. 2030 yılına geldiğimizde, satılan her yeni 10 arabanın 8’i elektrikli olacak. Şimdiki gelişim eforları, güvenlikten çok tecrübesi düzgünleştirmeye, daha uzun menzil, daha süratli şarj ve altyapıyı yaygınlaştırmaya odaklanıyor.
Güncel datalara baktığımızda, elektrikli araçların güvenlik konusunda içten yanmalı motorlu araçlara nazaran daha az riskli olduğu görülüyor. Yalnızca üç ay evvelki ağır sıcaklarda yolda giderken yanmaya başlayan benzinli/dizel minibüs ve arabaları, İstanbul Haliç rampasında hararet yapan araçları hatırlayın. Elektrikli araba ile bu endişelerin hiçbirini yaşamazsınız. Özetle elektrikli arabalar, benzinli/dizel motorlu araçlardan daha az sıklıkla yangın çıkarır ve çarpışma güvenliğinde genelde güzel yahut daha düzgün performans sergilerler.
Berkan Bayram
Fotoğraflar: İHA, iStock, Alamy
Hürriyet
Kategoriler 
Popüler Yazılar 
Son Yorumlar 
İlk yorum yazan siz olun.